Przemieszczenie trawieńca (PT) stało się jedną z najpoważniejszych jednostek chorobowych w stadach krów o wysokiej wydajności, powodując przedwczesne brakowanie, a w skrajnych przypadkach upadki zwierząt.

Pierwsze przypadki PT zdiagnozowano w latach pięćdziesiątych XX wieku. Problem narastał wraz postępem genetycznym ukierunkowanym na uzyskanie wysokiej produkcji mleka poprzez zwiększenie kalibru zwierząt. Należy podkreślić, że współczynnik dziedziczenia przemieszczenia trawieńca waha się od 0,24 do 0,28. Jest on stosunkowo duży biorąc pod uwagę, że wartości odziedziczalności leżą zazwyczaj w przedziale pomiędzy 0,1 a 0,9. W wyniku krzyżowania rasy HF z rasą CZB nastąpiła zmiana różnych cech i czynności organizmu oraz stosunków anatomicznych narządów (większa pojemność żwacza i trawieńca), a także zwiększyła się ilość pobieranej paszy. Te właśnie czynniki (wyraźnie zaznaczony pionowo owalny przekrój tułowia) usposabiają do przemieszczenia trawieńca, a nie jak się powszechnie twierdzi słabe jego umocowanie.

Przemieszczenie trawieńca

Sprzyjająca anatomia

Początkiem przemieszczenia trawieńca w każdym przypadku jest nagromadzenie się w trawieńcu gazów, powodujących znaczne jego powiększenie i rozszerzenie. Następnie trawieniec zmienia swoje położenie w lewą lub w prawą stronę. Należy zaznaczyć, że jest to układ dynamiczny i trawieniec może być raz z prawej, raz z lewej strony. Mamy wówczas do czynienia z tzw. wędrującym trawieńcem.

W nielicznych przypadkach może również dojść do remisji. W każdym jednak przypadku dochodzi do refluksu trawieńcowo-żwaczowego i zarzucania gazu i treści z trawieńca do żwacza. Osobnym przypadkiem jest przemieszczenie podmostkowe, które dotyka najczęściej krowy wysokocielne (wypełniony żwacz z lewej strony).
Duża macica z płodem z prawej strony nie dopuszczają do przemieszczenia, a wypełniony gazem trawieniec przesuwa się w kierunku dogłowowym pod mostek. Anomalia, trudna do zdiagnozowania, ujawnia się dopiero w krótkim czasie po wycieleniu w postaci LPT lub rzadziej PPT. Wówczas robi się miejsce w jamie brzusznej po opróżnionej podczas porodu macicy. W tym momencie należy obalić powszechnie panujący mit, jakoby napojenie krowy po wycieleniu miało by zapobiec PT. Ilość wypijanego pójła to od 20 do 60 l przy pojemności żwacza 150-200 l, czas przebywania treści płynnej w żwaczu to maksymalnie 10 godzin, a wypełniony gazem trawieniec spod mostka może się przemieścić 2 do 5 dni po wycieleniu, nie mówiąc już o PT w okresie późniejszym do 6 tygodni po porodzie.
Najczęstszym objawem który wskazuje wystąpienie PT jest spadek produkcji mleka (nagły w przypadku PPT), skorelowany ze zmniejszeniem pobrania pasz, głównie objętościowych w konsekwencji czego następuje spadek BCS, mogą pojawić się biegunki, kał często staje się pastowaty o czarnym zabarwieniu. Przy PPT ze znacznym skrętem występuje niedrożność przewodu pokarmowego (brak kału), objawy kolkowe, zaburzenia krążenia (powłoki ciała są zimne).

Na lewo lub prawo

W siedmiu na osiem przypadków przemieszczeń trawieńca mamy do czynienia z LPT. Takiego stanu rzeczy sprzyja budowa anatomiczna krowy (rys.), gdzie krzywizna duża tzw. dno trawieńca znajduje się na lewo od linii białej. Gromadzący się gaz w obrębie dna trawieńca podciąga go w kierunku lewym między żwacz a lewą ścianę brzucha.

Inaczej jest w przypadku PPT, kiedy to gaz gromadzi się w części trawieńca pomiędzy trzonem a odźwiernikiem. Wzdęty żołądek ulega przemieszczeniu i zagięciu. PPT występuje zawsze z większym lub mniejszym skrętem w prawo lub lewo w osi poziomej. Czasami może dojść do rotacji pionowej, wtedy mamy do czynienia z tzw. zapętleniem.

Diagnostyka pierwszych dwóch przypadków (LPT i PPT), choć bardzo prosta, nastręcza w warunkach terenowych wiele problemów. Są obszary w Polsce, gdzie w dalszym ciągu PT traktowane jest jako wymysł „nawiedzonych naukowców”, a ocena zdrowia krowy ogranicza się do stwierdzenia, że krowa się „zapchała” lub ma chorą wątrobę. Badanie w kierunku PT polega na opukiwaniu podejrzanej sztuki na ścianie brzucha za przestrzenią żebrową. Wyraźny metaliczny dźwięk jest stuprocentowym potwierdzeniem diagnozy.

Próbując dociec faktycznych przyczyn PT nie należy skupiać się na pojedynczej krowie lecz rozpatrywać to schorzenie w ujęciu stada. Zbyt duża jego różnorodność pod względem konstytucji przy jednakowym reżimie żywieniowym dla całego stada powoduje zwiększenie prawdopodobieństwa zapadania na różne choroby metaboliczne, w następstwie których dochodzi do PT sztuk najsłabszych (dopuszczalna ilość przypadków PT w skali roku nie powinna przekraczać 3%).

Przyczyny przemieszczenia trawieńca

Hodowcy powinni zwracać szczególną uwagę przy selekcji stada na zdolności adaptacyjne krów do wysokiej produkcji. Im mniej sztuk o słabych zdolnościach adaptacyjnych tym mniej przypadków chorób metabolicznych w tym PT.

Czynnikami uspasabiającymi (czynnikami ryzyka) są błędy żywieniowe okresu przedwycieleniowego, prowadzące do zaburzeń przemiany materii, które skutkują zaburzeniami powodującymi upośledzenie perystaltyki całego układu pokarmowego: hipokalcemią (zbyt duża podaż wapnia w okresie zasuszenia), ketozą (nadmiar energii w dawce, zbyt mocny BCS ), kwasicą (przewaga pasz treściwych nad strukturalnymi).

Czynniki ryzyka okresu powycieleniowego: podkliniczna kwasica podkliniczna ketoza kulawizny (dlatego tak ważna jest korekcja racic w końcówce laktacji lub w pierwszym okresie zasuszenia – krowa ma wówczas czas na wyzdrowienie przed porodem) zapalenie wymienia (nie powinno się zasuszać krów z mastitis – najpierw leczymy potem zasuszamy).

 

Poprzedni artykuł

Pięć strzałów

Następny artykuł

Pani Kasia na urlopie

Autor

Robert Prymas

Robert Prymas

St. specjalista ds. bydła

Brak komentarzy

Dodaj swój komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.